Tóm tắt nhanh
- HPV là nhóm vi rút phổ biến, có thể lây qua tiếp xúc da và niêm mạc trong hoạt động tình dục.
- Một số típ HPV nguy cơ cao liên quan đến ung thư cổ tử cung và nhiều ung thư khác ở cả hai giới.
- Tiêm trước khi phơi nhiễm mang lại lợi ích phòng bệnh tốt nhất; người đã từng quan hệ vẫn có thể cần được đánh giá.
- Số mũi phụ thuộc tuổi bắt đầu tiêm, tình trạng miễn dịch, loại vắc xin và lịch sử các mũi trước.
HPV là gì và lây truyền như thế nào?
HPV là viết tắt của Human Papillomavirus, một nhóm vi rút gồm nhiều típ khác nhau. Phần lớn trường hợp nhiễm HPV không có biểu hiện rõ ràng và có thể tự hết. Tuy nhiên, khi một số típ nguy cơ cao tồn tại kéo dài, chúng có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện tổn thương tiền ung thư và ung thư.
HPV có thể lây qua tiếp xúc thân mật da kề da, kể cả khi người mang vi rút không có triệu chứng. Vì vậy, HPV không phải là vấn đề chỉ xuất hiện khi có dấu hiệu bên ngoài và cũng không thể đánh giá nguy cơ đơn thuần bằng việc nhìn thấy tổn thương.
Vì sao HPV không chỉ là câu chuyện của nữ giới?
Ung thư cổ tử cung là bệnh được nhắc đến nhiều nhất khi nói về HPV, nhưng không phải là hậu quả duy nhất. WHO cho biết HPV còn liên quan đến các ung thư hậu môn, dương vật, âm hộ, âm đạo, một số ung thư vùng đầu cổ và mụn cóc sinh dục. Các tình trạng này có thể gặp ở nam hoặc nữ.
| Vùng có thể bị ảnh hưởng | Điều cần biết |
|---|---|
| Cổ tử cung | Nhiễm kéo dài với một số típ nguy cơ cao là yếu tố quan trọng của ung thư cổ tử cung. |
| Hậu môn và cơ quan sinh dục | HPV có thể liên quan đến tổn thương tiền ung thư, ung thư và mụn cóc sinh dục ở cả hai giới. |
| Miệng và họng | Một số ung thư vùng hầu họng có liên quan đến HPV; nguy cơ không giới hạn ở nữ giới. |
Vắc xin HPV làm được gì và không làm được gì?
Vai trò chính là phòng nhiễm mới
Vắc xin HPV tạo miễn dịch với những típ HPV có trong vắc xin và giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan. Hiệu quả phòng bệnh thường tốt nhất khi hoàn thành phác đồ trước khi có khả năng phơi nhiễm với HPV.
Vắc xin không điều trị nhiễm HPV đã có
Tiêm HPV không loại bỏ vi rút đang tồn tại, không điều trị mụn cóc sinh dục và không thay thế việc theo dõi hoặc điều trị tổn thương. Người đã tiêm vẫn cần thực hiện tầm soát cổ tử cung theo hướng dẫn phù hợp với độ tuổi và nguy cơ cá nhân.
Ai nên trao đổi với nhân viên y tế về tiêm HPV?
Theo CDC, tiêm HPV thường được khuyến nghị ở tuổi 11–12 và có thể bắt đầu từ 9 tuổi; người chưa tiêm đầy đủ có thể được tiêm bù đến 26 tuổi. Với một số người 27–45 tuổi, quyết định tiêm có thể được cân nhắc sau khi trao đổi với nhân viên y tế vì lợi ích phụ thuộc nguy cơ phơi nhiễm và lịch sử tiêm.
Khuyến nghị tại Việt Nam có thể khác theo hướng dẫn chuyên môn, chỉ định được phê duyệt của từng vắc xin và tình trạng cung ứng. Vì vậy, độ tuổi trên là thông tin tham khảo từ CDC, không phải chỉ định cá nhân.
Phác đồ HPV thường gồm mấy mũi?
| Tình huống tham khảo | Lịch theo CDC | Cần xác nhận thêm |
|---|---|---|
| Bắt đầu trước sinh nhật 15 tuổi | Thường 2 mũi, mũi sau cách mũi đầu 6–12 tháng. | Khoảng cách giữa các mũi và loại vắc xin đã dùng. |
| Bắt đầu từ 15 tuổi trở lên | Thường 3 mũi vào tháng 0, 1–2 và 6. | Tuổi, tiền sử tiêm và hướng dẫn của sản phẩm. |
| Người suy giảm miễn dịch | Có thể cần 3 mũi ngay cả khi bắt đầu sớm hơn. | Bệnh nền, thuốc đang dùng và đánh giá của bác sĩ. |
Không tự ghép lịch tiêm
Nếu đã tiêm dở dang, quên ngày tiêm hoặc từng dùng loại vắc xin khác, hãy cung cấp ảnh sổ tiêm để nhân viên y tế xác nhận. Không nên tự bắt đầu lại phác đồ hoặc tự rút ngắn khoảng cách giữa các mũi.
Cần chuẩn bị gì trước khi đăng ký tư vấn HPV?
- Tuổi hoặc ngày sinh: đây là thông tin quan trọng để dự kiến số mũi.
- Lịch sử tiêm HPV: tên vắc xin, số mũi, ngày tiêm và ảnh phiếu tiêm nếu còn giữ.
- Tình trạng sức khỏe: bệnh nền, suy giảm miễn dịch, dị ứng nghiêm trọng và thuốc đang sử dụng.
- Tình trạng mang thai: CDC không khuyến nghị tiêm HPV trong thai kỳ; hãy báo cho nhân viên y tế nếu đang hoặc nghi ngờ mang thai.
- Mục tiêu tư vấn: tiêm mũi đầu, hoàn tất mũi còn thiếu hay kiểm tra lại lịch cũ.
Câu hỏi thường gặp về HPV
Đã từng nhiễm HPV thì tiêm còn ý nghĩa không?
Vắc xin không điều trị nhiễm hiện có, nhưng một người có thể chưa phơi nhiễm với tất cả típ HPV có trong vắc xin. Lợi ích cụ thể cần được nhân viên y tế đánh giá theo tuổi, tiền sử và nguy cơ cá nhân.
Nam giới có cần tiêm HPV không?
HPV có thể gây bệnh ở nam giới, bao gồm mụn cóc sinh dục và một số ung thư. Nam giới trong độ tuổi phù hợp nên trao đổi với cơ sở tiêm chủng để được đánh giá chỉ định.
Tiêm HPV có thay thế tầm soát cổ tử cung không?
Không. Người đã tiêm vẫn cần tầm soát theo khuyến nghị vì vắc xin không bao phủ mọi típ HPV gây ung thư và không điều trị nhiễm đã có.
Quên lịch mũi tiếp theo có phải tiêm lại từ đầu?
Thông thường không nên tự kết luận phải tiêm lại. Hãy mang lịch sử tiêm đến cơ sở tiêm chủng để được xác nhận mũi tiếp theo và khoảng cách phù hợp.
Nguồn tham khảo
Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của bác sĩ và nhân viên tiêm chủng. Lịch tiêm cần được xác nhận dựa trên tuổi, bệnh sử, lịch sử tiêm và hướng dẫn đang áp dụng tại Việt Nam.